خودمحوری یکی از عوامل غفلت است

حجت الاسلام و المسلمین ابراهیم سیفی، از مبلّغان شهرستان آمل در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری با اشاره به عوامل متعدد در ایجاد غفلت در انسان، اظهار داشت: سختی ها و هم خوشی های سرگرم کننده، دنیاطلبی و ثروت اندوزی های بی مرز، می توانند سبب گمراهی و غفلت انسان شوند.

عوامل غفلت

کارشناس دینی خاطرنشان کرد: علمای اسلام بر اساس منابع اسلامی، «شبهات اعتقادی»، «پندارهای باطل فکری»، «خودمحوری»، «دل بستن به خوشی و خوش گذرانی های زودگذر. سرگرمی ها و .... »، «ثروت اندوزی های بی حدّ و مرز» و «فقر و تنگدستی و دشواری راه و خستگی انسان» و عواملی از این قبیل را از عوامل غفلت برشمرده اند.

۱ . خودمحوری

حجت الاسلام و المسلمین ابراهیم سیفی ابراز داشت: عامل «خودمحوری» به عنوان یکی از عوامل ایجاد غفلت خاطرنشان کرد: همان گونه که حق محوری عامل تهذیب و تعالی انسان است، خودمحوری نیز از عوامل انحطاط آدمی است.

وی با اشاره به سه گروه از انسان ها، یعنی «ستمکار»، «میانه رو» و «پیشتاز» ابراز داشت: در سوره مبارکه فاطر می خوانیم: «... فَمِنهُم ظالِمٌ لِنَفسِهِ و مِنهُم مُقتَصِدٌ و مِنهُم سابِقٌ بِالخَیرٰتِ بِاِذنِ اللهِ ذ ٰلک هُوَ الفَضلُ الکَبیر» (فاطر: ۳۲). امام صادق (ع)، در تفسیر این آیه شریفه فرمود: ستمکار (خود محور) بر مدار نفس خود می چرخد؛ میانه رو بر مدار دل خود می گردد؛ اما پیشتاز خدامحور است. «... الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (ع) أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللهِ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ « ثُمَّ اَورَثنَا الکِتـٰبَ الَّذینَ اصطَفَینا مِن عِبادِنا فَمِنهُم ظالِمٌ لِنَفسِهِ و مِنهُم مُقتَصِدٌ و مِنهُم سابِقٌ بِالخَیر ٰتِ بِاِذنِ الله » فَقَالَ : الظَّالِمُ یَحُومُ حَوْمَ نَفْسِهِ وَ الْمُقْتَصِدُ یَحُومُ حَوْمَ قَلْبِهِ وَ السَّابِقُ یَحُومُ حَوْمَ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ» (معانی الأخبار، ص ۱۰۴)

مبلّغ شهرستان آمل تصریح کرد: در تعبیر آن حضرت (ع) درباره انسان خودمحور آمده که او «یَحوم حَوْم نَفسه»؛ یعنی تنها به سطح طبیعی حقیقت خود توجه دارد؛ ولی به دل و نیازهای واقعی اش نظر ندارد؛ چنین کسی گرچه در پندار خود در تأمین خواهشهای نفسانی خود می کوشد، در واقع، از قبله اصلی دل منحرف گشته و مدار اصیل خویش را نیافته است. بر این اساس تلاش او به تأمین نیاز حقیقی دل ـ که هسته اصیل وجود اوست ـ نمی انجامد، پس در حقیقت بر خود ستم کرده است.

وی بیان کرد: بدترین دشمن سعادت و رستگاری آدمی، نفس خودبین و هوس مدار اوست. در کتاب شریف عدة الداعی از رسول الله (ص) روایت شده است: « أَعْدَی عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الَّتی بَیْنَ جَنْبَیْکَ » (عدة الداعی: ص ۳۱۴). انسان سالک، برای دستیابی به مقصدِ سامی و والا، باید این مانع بزرگ را از سر راه سیر و سلوکش بردارد. امیر مؤمنان (ع) ستیز با هوای نفس را رأس هِرَم دین خوانده است. «رَأْسُ الدّینِ مُخَالَفَةُ الْهَوَی» (غرر الحکم؛ ص: ۳۷۸) پس پیش از مبارزه با دشمن برون، باید در پرتو تهذیب نفس، دشمن درون را رام کرد، زیرا جهاد اکبر بر جهاد اصغر مقدّم است، گرچه جهاد اصغر (دفاع از مرز و بوم و ...)، در صورت لزوم، درامد جهاد اکبر است. آنکه در تهذیب نفس خود می کوشد، وقتی دین یا مملکت اسلامی، به خطر افتاد، نمی تواند بگوید من هنوز به کمال نرسیدم، پس به جبهه های جنگ نمی روم؛ بلکه باید برای رسیدن به کمال، از شرف و عزت خود دفاع کند و همزمان با دشمن درون خود نیز بستیزد. از آن سو نیز اگر فقط به حضور در نبرد و دلاوری های آن، سرگرم و در جنگ برون ظفر یابد و مدال شجاعت هم دریافت کند، ولی در جهاد اکبر، از دشمن درون غافل گردد، با خطر انحراف و ارتداد از ولایت، حتی از اسلام روبه روست. همان گونه که برخی از سرداران سپاه اسلام هنگامی که امیر مؤمنان (ع) به مقام خلافت رسید. چون دیدند آن حضرت اهل بذل و بخشش بیجا نیست. او را رها کردند و نصیحت امام معصوم (ع) را نپذیرفتند.

حجت الاسلام و المسلمین ابراهیم سیفی یادآور گردید: هشدار حضرت امام خمینی (رحمه الله) درباره خودخواهی و خودبینی باید جدی گرفت؛ آنجا که آن را ارث شیطان دانست و فرمود: «بدان که تمام گرفتاری های بنی آدم از این ارث شیطانی است که اصل اصول فتنه است؛ و شاید آیه شریفه «و قـٰتِلوهُم حَتّی لا تَکونَ فِتنَةٌ و یَکونَ الدِّینُ للهِ » (بقره: ۱۹۳) در بعض مراحل آن. اشاره به جهاد اکبر و مقاتله با ریشه فتنه که شیطان بزرگ و جنود آن. که در تمام اعماق قلوب انسان ها شاخه و ریشه دارد. باشد و هر کس برای رفع فتنه از درون و برون خویش. باید مجاهده نماید و در این جهادِ فراگیر است که اگر به پیروزی رسید. همه چیز و همه کس اصلاح می شود.» (صحیفه امام. ج ۲۰. ص ۱۵۵)

۲ . رفاه طلبی (حبّ دنیا)

کارشناس دینی با اشاره به «حبّ دنیا و رفاه طلبی» به عنوان یکی از عوامل غفلت، اظهار داشت: رفاه طلبی با داشتن امکانات لازم رفاهی فرق دارد؛ داشتن چنین امکاناتی اساس زندگی خداپسندانه و مورد تأکید قرآن است که فرمود: «لا تَنسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنیا» (قصص: آیهٔ ۷۷) اساساً قرآن اهمیت اقتصاد و تأثیر مال در جامعه را مشخص کرده و مال را در حکم ستون فقرات جامعه خوانده و فرموده که مال باید در اختیار خردمندان جامعه باشد. تا مایه قوام جامعه تلف نشود: «و لاتُؤتوا السُّفَهاءَ اَموٰلَکُمُ الَّتی جَعَلَ اللهُ لَکُم قِیـٰمًا» (نساء: ۵) ولی در آموزه های دینی رفاه زدگی و دلبستگی به مال و متاع دنیا نکوهش شده است. خدای سبحان نمونه هایی از رفاه زدگی را در آیه ۱۱۲ سوره مبارکه نحل یاد می کند. «و ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً قَریَةً کانَت ءامِنَةً مُطمَئِنَّةً یَأتیها رِزقُها رَغَدًا مِن کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَت بِاَنعُمِ الله؛ خدا مثال آورد شهری را که در آن امنیت کامل و آسایش برقرار بود و از هرسو روزی فراوان به آن می رسید. تا آنکه مردم آن شهر. نعمت های خدا را کفران کردند و خدا هم در پی این کفران. طعم گرسنگی و بیم ناکی را بر آنان چشانده است». (نحل: ۱۱۲)

وی افزود: خدای سبحان در این مثال یادآور می شود انسانی که سرگرم رفاه طلبی باشد از خدا غافل می شود و ناسپاسی می کند و به سبب این ناسپاسی بر غفلت او افزوده می شود . گرفتاری بدان در عذاب قیامت بر اثر رفاه زدگی و اصرار بر گناه و پندار غیر واقعی دانستن حیات پس از مرگ است. چنان که می فرماید: ««و اَصحـٰبُ الشِّمالِ ما اَصحـٰبُ الشِّمال * فی سَمومٍ و حَمیم * و ظِلٍّ مِن یَحموم * . . . * و کَانُوا یَقولونَ أَئِذَا مِتنَا وکُنَّا تُراباً وعِظَـٰماً أَءِنَّا لَمَبعوثون؛ اصحاب شمال چه اصحاب شمالی؟! که در آتشی نافذ و آبی جوشان و در سایه ای از دود سیاه قرار دارند که نه خنکی دارد. نه سودی می بخشد. چون اینان پیش از این. در دنیا خوشگذران و رفاه زده بودند و بر شکستن سوگند محکم و عظیم اصرار می ورزیدند و بارها [به انکار] می گفتند: آیا اگر بمیریم و خاک و استخوان شویم. دوباره زنده می شویم!؟» (واقعه: ۴۱ ـ ۴۷)

مبلغ شهرستان آمل اظهار داشت: روایات اهل بیت وحی (ع) درباره زیان رفاه طلبی تأکید فراوان دارند و ریشه تمام غفلت ها و شقاوت ها را حب دنیا می دانند که برخی نکته های روایی مربوط به این موضوع. در مباحث موانع قلبی اشاره شده است.

وی افزود: هشدار امام خمینی (رحمه الله) نیز درباره خطر رفاه طلبی پندآموز است که فرمود: آنچه مورد نکوهش و سرمایه و اساس شقاوت ها و بدبختی ها و هلاکت ها و رأس تمام خطاها و خطیئه هاست. حبّ دنیاست که از حبّ نفس نشأت می گیرد . عالَم مُلک مورد نکوهش نیست؛ بلکه مظهر حق و مقام ربوبیّت اوست و مهبط ملائکة الله و مسجد و تربیت گاه انبیا و اولیا (ع) است و عبادت گاه صُلحا و محلّ جلوه حق بر قلوب شیفتگان محبوب حقیقی و حبّ به آن. اگر ناشی از حبّ به خدا باشد و به عنوان جلوه او ـ جلّ و علا ـ باشد. مطلوب و موجب کمال است و اگر ناشی از حبّ به نفس باشد. رأس همه خطیئه ها است. پس دنیای مذموم در خود توست؛ علاقه ها و دلبستگی ها به غیر صاحب دل. موجب سقوط است . همه مخالفت ها با خدا و ابتلای به معصیت ها و جنایت ها و خیانت ها از حبّ خود است. که حبّ دنیا و زخارف آن و حبّ مقام و جاه و مال و منال از آن نشأت می گیرد. در عین حال که هیچ دلی به غیر صاحب دل به حسب فطرت بستگی نتواند داشت؛ لیکن این حجاب های ظلمانی و نورانی که ما را و همه را از صاحب دل غافل دارد و به گمان و اشتباه خود غیر صاحب دل را دلدار می داند، ظلمات فوق ظلمات است.» (صحیفه امام. ج ۱۶؛ ص ۲۱۳ ـ ۲۱۴)

حجت الاسلام و المسلمین ابراهیم سیفی خاطرنشان کرد: بر این فرموده امام خمینی (رحمه الله) آفتی که از برون دامنگیر انسان می شود، از غفلت درون ریشه می گیرد و اگر در باطن او قلعه اعتقادِ یاد خدا پیوسته وجود داشته باشد، به وی آسیبی نمی رسد و بلاهایی که از طریق دیگران دامنگیر انسان های متقی می شوند، هرگز ضرری به ایمان او نمی زنند؛ بلکه آن را به یک فرصت بدل می کند و در جهت تعالی خود از آن بهره می گیرد.

وی بیان کرد: قرآن کریم در سوره آل عمران، آیه ۱۲۰ می فرماید: «إِنْ تَمْسَسْکُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْکُمْ سَیِّئَةٌ یَفْرَحُوا بِها وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لا یَضُرُّکُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ بِما یَعْمَلُونَ مُحیطٌ؛ اگر به شما خیر و خوشی [و پیروزی و غنیمت‏] رسد، آنان را بدحال [و دلتنگ‏] می‏کند، و اگر بدی و ناخوشی [و حادثه تلخی‏] رسد به سبب آن خوشحال می‏شوند؛ و اگر شکیبایی ورزید و پرهیزکاری کنید، نیرنگشان هیچ زیانی به شما نمی‏رساند؛ مسلماً خدا به آنچه انجام می‏دهند، احاطه دارد.» (آل عمران:۱۲۰)